شاهد أول در بيان مرتبه و درجهء وجودي انسان بين ساير افراد أنواع و بيان وجوه فرق بين افراد انسان است . آخوند در اين مشهد بنابر طريقهء أهل اشراق و صوفيّه و أهل نظر بحث نموده است . اين حكيم عاليقدر در مباحث قبلى بيان كرد كه انسان داراى درجات مختلفه و متعدده از فعليات است . يكدرجه از وجود انسان ، وجود در عالم مادة و طبع است . اين مرتبه انزل مراتب وجودي اوست و درجهء دوم انسان ، وجود در عالم برزخ و خيال است كه از مادة ترفع دارد و يكى از مراتب آخرت است و درجهء سوم انسان ، وجود عقلي و روحاني صرف و محض است كه از آن به جنت عقلانى تعبير شده است . انسان در مقام استكمال ممكن است با على درجات ملائكه برسد و جميع حقايق را در آن عالم مشاهده نمايد و چه بسا در مقام احديّت وجود فانى شده و جميع حقايق را در حضرت الهيه شهود نمايد و ملائكه و عقول طوليه و عرضيه را از ابعاض و اجزاء وجود خود ببيند . انسان مستكمل كامل مكمل بواسطهء احاطه و سلطهء بر عالم مادّه و احاطهء تامّ بعالم برزخ و اتصال تام به حضرت الهيه منشأ كرامات و معجزات و تصرف در عالم خلق بلكه متصرف در ملكوت مىشود . چنين موجودى واجد رتبهء خلافت الهيه و مقام نبوت و انباء از غيب و مرتبهء ولايت كليّه ، و قلب أو محل وحى حضرت الهيه و تجليات خاصّهء حضرت احديت ميگردد . ملا صدرا جهات مذكور را برهاني نموده و اين مسائل را با قواعد ذوقى و كشفى و طريق أهل انظار تطبيق نموده است . حقيقت انذار و اخبار از ماوقع و مايقع را شرح داده و سپس فرق بين ايحاء و